Met veel plezier heb ik uw tirade (het Betoog, 21 maart) gelezen in het vliegtuig naar Moskou. Nog nooit vlogen tijd en het vliegtuig zo snel. Zelfs de eeuwige ruzies van de stewardessen met dronken Russen die hun naar binnen gesmokkelde cognac moeten afgeven, stoorden mij niet bij het lezen.

Ik schrijf u vanuit datzelfde vliegtuig, in de nederige hoedanigheid van een beginnend schrijver wiens debuut is besproken door Kees Fens, die een bekende vader heeft, en die zojuist een tv-serie heeft gemaakt voor de VPRO. Volgens veel collega-schrijvers is de verkoop van mijn twee boeken uitsluitend te wijten aan een of alle drie van deze factoren, dus ik heb er alle begrip voor dat u mij niet serieus neemt en afserveert als een ‘macrameeër’. Maar ik hoop dat u nog even doorleest.

Van veel punten in uw artikel vraag ik mij af of het actuele problemen zijn. U schrijft dat de markt wordt verpest door chicklit, koningshuisboeken en kookboeken. Was dat vroeger anders? Het lijkt mij sterk dat in de 19de eeuw mensen massaal Multatuli lazen. Toen waren het kasteelromans, nu is het chicklit. U schrijft dat een schrijver van schrijven alleen niet kan rondkomen. Was dat ooit anders? Hebben de meeste schrijvers er niet altijd een baan bij gehad waar het geld vandaan kwam, of dat nu schnabbels waren of een assistent-residentschap in Lebak? Wordt er nu niet meer dan ooit literatuur gelezen?
In die tsunami van boeken zit toch ook een golf goede boeken die ook nog eens goed verkopen?

Maar dit zijn terzijdes. Ik schrijf u omdat ik het op één punt wel met u eens ben: het aandeel dat uitgevers krijgen van de opbrengst van een boek. Bij het lezen van mijn eerste boekencontract leek het mij nogal absurd dat schrijvers slechts 10 procent krijgen van de opbrengst. Onwillekeurig moest ik denken aan de evolutie van platenmaatschappijen en muzikanten. Dankzij het gemakkelijk, al dan niet illegaal, downloaden van muziek via internet, is de rol van platenmaatschappijen, die vroeger artiesten naar willekeur konden maken en breken, marginaal geworden.

Eerst probeerden zij tevergeefs de illegale muziek uit te bannen met rechtszaken, nu proberen zij met gemengd succes muziek via internet te verkopen. Maar het tij is niet meer te keren. De platenmaat - schappijen zijn niet meer onmisbaar in de keten van muzikant tot consument. De traditionele rol van de platenmaatschappij: productie, distributie en promotie, kan tegenwoordig door de muzikant zelf worden gedaan.

Dankzij goedkope software hebben muzikanten niet meer dan een laptop nodig om hun muziek te monteren. Dankzij internet kunnen zij hun mp3-bestanden over de hele wereld versturen. Met hun website en gratis downloads maken zij promotie voor zichzelf, zonder dat het veel moeite of tijd kost: alles wat je nodig hebt, is een computer en een internetverbinding.

Voor schrijvers zou dit niet anders hoeven te zijn. Dan moet ik nu een term gebruiken die een heel vieze bijsmaak heeft voor elke zichzelf respecterende schrijver: het in eigen beheer uitgeven van boeken. Dat heeft nu nog associaties met waanzinnige kluizenaars die nergens hun manuscript kunnen slijten en het uiteindelijk zelf laten drukken, omdat de mensheid het natuurlijk niet kan stellen zonder hun meesterwerk.

Uitgeverijen produceren, distribueren en promoten boeken. Dat maakt hen onmisbaar. Het is de kunst hen misbaar te maken. Te beginnen bij de productie: die is technisch helemaal niet lastig. U schreef zelf al dat de productiekosten van een boek op zo’n 1,5 à 2 euro liggen. Voor de omslag zoek je contact met mensen die daar goed in zijn. Sterker nog: de omslag van mijn laatste boek is een foto die ik zelf heb gemaakt. Als u wilt dat een redacteur ernaar kijkt, huurt u er eentje in. Natuurlijk hoeft het boek niet eens op papier te worden gelezen. Een elektronische versie die niet te kopiëren is, verlaagt de productiekosten tot ongeveer nul.

Wat betreft de distributie: maak een mooie website en bied zelf uw waren aan. Een voorraad is niet nodig, elke bestelling kan apart worden bijgedrukt. U loopt geen risico. Uw boeken komen nooit in de ramsj. U kunt in een boek wijzigen wat en wanneer u wilt. Een lastig struikelblok is de promotie, vooral voor debutanten. Daarin zouden het CPNB, het Fonds voor de Letteren en de talloze andere subsidieorganen een nieuwe rol kunnen spelen. Zij zouden er ook voor kunnen zorgen dat uw boek ter aanvulling in boekenwinkels terecht komt, die denk ik onmisbaar zullen blijven.

Stel, u verkoopt 2.000 exemplaren van een bepaald boek à 15 euro. De opbrengst is 30.000 euro. Daarvan gaat 20 procent naar productie en het ontwerp. Houdt u 24.000 euro over voor de belastingen. U kunt het ook omdraaien: mocht het een groot drama worden, die website, en u verkoopt slechts 500 meesterwerken, omdat u weigert met ‘uw kop op televisie te gaan’, dan zou dat toch nog 6.000 euro opleveren, hetzelfde bedrag dat u van uw uitgever ontving over 2007.

Sommige schrijvers hebben het al een beetje door. Weblogger Merel Roze zit weliswaar bij een uitgeverij, maar verkoopt gesigneerde versies van haar boek via haar website. In San Francisco verkopen journalisten hun artikelen direct aan lezers, zonder tussenkomst van een krant. Mijn eigen website genereert een hoop boekverkopen. Veel bezoekers zie ik na mijn website doorklikken naar bol.com, maar dat kan natuurlijk net zo goed de ‘zelfdrukkerij’ zijn die ooit in de toekomst zal bestaan.

Waarom transformeert de muziekindustrie zoveel sneller dan de boekenwereld? Ik denk dat ik wel weet waarom. Schrijvers zijn wel creatief, maar meestal niet handig. Wij hebben weinig interesse in internetgedoe om onze waar aan de man te brengen. Een handig iemand zou op het idee moeten komen van een centrale drukkerij voor onafhankelijke schrijvers, die weliswaar een klein percentage in zijn zak steekt, maar de schrijver zeker een hogere opbrengst per boek laat dan een uitgeverij. Daarom doe ik nu de moeite dit stuk te schrijven en geef ik mijn idee gratis en voor niks weg. Laten we hopen dat hij of zij vandaag de Volkskrant leest.

Groet van boven Moskou, Jelle Brandt Corstius 

Toevoeging, met een oog op de reacties in mijn mailbox: 

- Bedankt voor al die mails met voorstellen voor samenwerking, maar zoals ik al schreef in het stuk ben ik zelf niet geinteresseerd zoiets te beginnen. Zoals ik al verwachtte bestaan er bovendien al dit soort sites, iemand attendeerde mij al op http://www.lulu.com/nl/. 

- Alle hosanna over ebooks ten spijt, ik denk dat papieren boeken altijd zullen blijven bestaan. Alleen al de geur van een nieuw boek! En je wilt toch een boek op je nachtkastje hebben liggen? Het gaat er toch om dat je niet de hele godvergeten dag naar een beeldscherm zit te turen? 

- Iemand wees er terecht op dat een boekenwereld zonder uitgevers zal leiden tot nog meer bagger op de markt. Maar ik denk dat dat voor een deel opgevangen zal worden door populaire sites die zijn gewijd aan boeken die misschien het kaf van het koren scheiden. Staat nog een beetje in de kinderschoenen in Nederland denk ik, of misschien ben ik gewoon te lui om rond te kijken.

- Ik heb het stuk voornamelijk geschreven omdat ik vind dat 10 procent opbrengst voor de schrijver niet overeenkomt in het aandeel die de schrijver heeft bij het totstankomen van het boek. Punt. Of dat geld nu bij de uitgever, boekwinkel, of distributeur blijft hangen maakt mij eigenlijk niet zoveel uit. Hoe het allemaal precies beter kan weet ik ook niet. Ik wilde gewoon een voorzetje geven. 

Zo. Nu ga ik lekker de deur uit en aan de Chistye Prudy Verzameld Werk van Karel van het Reve uitlezen.

Jeroen Brouwers, 15 oktober 2007. Foto Joost van den Broek / de Volkskrant